ಆರುತಿ ಬೆಳಗುವೆನು ಮಾಧವಗಾರುತಿ pandurangi huchchacharyaru

 

Restart mobile & try if the above audio is not playing

ತಿರುಪತಿ ಪಾಂಡುರಂಗಿ ಹುಚ್ಚಚಾರ್ಯರ ರಚನೆ 

ರಾಗ : ಬೆಹಾಗ್   ಏಕತಾಳ 

ಆರುತಿ ಬೆಳಗುವೆನು ಮಾಧವಗಾರುತಿ ಬೆಳಗುವೆನು llಪll

ಆರುತಿ ಬೆಳಗುವೆ ಮಾರುತಿ ಪ್ರಿಯ ಯದು-

ಕೀರುತಿಕರ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಹರಿಗೆ   llಅ.ಪ.ll

ನೀರೊಳು ಪೊಕ್ಕವಗೆ ಕಡಲೊಳು ಭಾರವ ಪೊತ್ತವಗೆ

ಮೂರು ಪಾದದಿ ಸರ್ವಧಾರುಣಿ ಅಳೆಯುತ

ಧೀರ ಬಲಿಯ ಮನೆ ದ್ವಾರ ಕಾಯ್ದವಗೆ ll1ll

ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಗೆಲಿದವಗೆ 

ಗಾರ್ಜಿತ ಸತ್ರವ ಕಾಯ್ದವಗೆ

ಸತ್ಯ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಯರಾಳಿದ

ಬತ್ತಲೆ ಕುದುರಿಯ ಹತ್ತಿ ಮೆರೆದವಗೆ ll2ll

ಸೃಷ್ಟಿಯು ಇಲ್ಲದವಗೆ 

ಜಗವನು ಸೃಷ್ಟಿ ಪಾಲಿಪಗೆ

ಬೆಟ್ಟಿಲಿಂದಲೇ ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟನೆತ್ತಿ

ಅಭೀಷ್ಟ ನೀಡಲು ಸುಖ ಪುಷ್ಪವಂದಿತಗೆ ll3ll

ನಂದಗೋಕುಲದಲ್ಲೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮಂದಜಾಕ್ಷಿಯರಲ್ಲೆ

ಒಂದೊಂದು ಆಟಗಳಾಡಿ ಸುಖವನಿತ್ತ

ನಂದ ಬಾಲಕನಾದ ಇಂದಿರೇಶನಿಗೆ ll4ll

***

Summary

ಇದು ತಿರುಪತಿ ಪಂಡುರಂಗಿ ಹುಚ್ಚಾಚಾರ್ಯರ (ಅಂಕಿತನಾಮ: ಇಂದಿರೇಶ) ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾದ ಮಂಗಳಾರತಿ ಕೀರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಾಸರು ದೇವ ದೇವನಾದ ಶ್ರೀಮಾಧವನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ) ದಶಾವತಾರಗಳ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆತನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರತಿ ಬೆಳಗಿದ್ದಾರೆ.

🌟 ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶ

ಈ ಕೀರ್ತನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸಾರಾಂಶವೆಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಕರ್ತನಾದ, ಭಕ್ತಪ್ರಿಯನಾದ ಶ್ರೀಮಾಧವನಿಗೆ ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಎತ್ತುವುದಾಗಿದೆ. ಹುಚ್ಚಾಚಾರ್ಯರು ಶ್ರೀಹರಿಯ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ—ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿ ವೇದಗಳನ್ನು ತಂದವನಿಗೆ, ಕೂರ್ಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಭಾರ ಹೊತ್ತವನಿಗೆ, ವಾಮನನಾಗಿ ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಳೆದು ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾದವನಿಗೆ, ಪರಶುರಾಮನಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಗೆದ್ದವನಿಗೆ, ಶ್ರೀರಾಮನಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಯಜ್ಞವನ್ನು (ಸತ್ರವ) ಕಾಯ್ದವನಿಗೆ, ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮುಂತಾದ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಆಳಿದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕಿಯಾಗಿ ಕುದುರೆಯೇರಿ ಬರಲಿರುವ ದೇವನಿಗೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೆರಳಿನಿಂದಲೇ ಗೋವರ್ಧನ ಗಿರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗೋಪಾಲಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ, ನಂದಗೋಕುಲದ ಗೋಪಿಯರೊಂದಿಗೆ ಲೀಲೆಗಳನ್ನಾಡಿ ಆನಂದವನ್ನು ಉಣಿಸಿದ ಆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಇಂದಿರೇಶನಿಗೆ (ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಗೆ) ಭಕ್ತರು ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳಿಂದ ಆರತಿ ಬೆಳಗಿ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

📜 ಭಾವಾರ್ಥ

ಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ಅನುಪಲ್ಲವಿ

ಆರುತಿ ಬೆಳಗುವೆನು ಮಾಧವಗಾರುತಿ ಬೆಳಗುವೆನು ||ಪ||

ಆರುತಿ ಬೆಳಗುವೆ ಮಾರುತಿ ಪ್ರಿಯ ಯದು ಕೀರುತಿಕರ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಹರಿಗೆ ||ಅ.ಪ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಆ ಶ್ರೀಮಾಧವನಿಗೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನಾದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ/ಭೀಮನಿಗೆ (ಮಾರುತಿ) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದವನಿಗೆ, ಯದುವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಜಗದಗಲ ಪಸರಿಸಿದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ರಥವನ್ನು ನಡೆಸಿ 'ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಆರತಿ ಇದಾಗಿದೆ.

1. ಮೊದಲನೇ ನುಡಿ

ನೀರೊಳು ಪೊಕ್ಕವಗೆ ಕಡಲೊಳು ಭಾರವ ಪೊತ್ತವಗೆ

ಮೂರು ಪಾದದಿ ಸರ್ವಧಾರುಣಿ ಅಳೆಯುತ ಧೀರ ಬಲಿಯ ಮನೆ ದ್ವಾರ ಕಾಯ್ದವಗೆ ||೧||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಸೋಮಕಾಸುರನು ವೇದಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಾಗ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರ ತಾಳಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು (ಪೊಕ್ಕವಗೆ) ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನಿಗೆ; ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಮಾವತಾರ ತಾಳಿ ಸಮುದ್ರದ ತಳದಲ್ಲಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಭಾರಿ ಭಾರವನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತವನಿಗೆ (ಪೊತ್ತವಗೆ); ಹಾಗೆಯೇ ವಾಮನಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು (ಸರ್ವಧಾರುಣಿ) ಅಳೆದು, ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಧೀರ ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಅವನ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಾಯುವ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಾವೀಗ ಆರತಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

2. ಎರಡನೇ ನುಡಿ

ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಗೆಲಿದವಗೆ ಗಾರ್ಜಿತ ಸತ್ರವ ಕಾಯ್ದವಗೆ

ಸತ್ಯ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಯರಾಳಿದ ಬತ್ತಲೆ ಕುದುರಿಯ ಹತ್ತಿ ಮೆರೆದವಗೆ ||೨||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಪರಶುರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರಿಗಳಾದ ದುಷ್ಟ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಸದೆಬಡಿದವನಿಗೆ; ಶ್ರೀರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಉಪಟಳಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮುನಿಯ ಪವಿತ್ರ ಯಜ್ಞವನ್ನು (ಸತ್ರವ) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾಯ್ದು ರಕ್ಷಿಸಿದವನಿಗೆ; ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಭಾಮಾ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮುಂತಾದ ಅಷ್ಟಮಹಿಷಿಯರನ್ನು (ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು) ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಳಿದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಬೆತ್ತಲೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು (ಕಲ್ಕಿ ಅವತಾರದ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದ ಬಿಳಿ ಕುದುರೆ) ಹತ್ತಿ ಬಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮೆರೆಯಲಿರುವ ಆ ದೇವನಿಗೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗಿರೆ.

3. Critical ಮೂರನೇ ನುಡಿ

ಸೃಷ್ಟಿಯು ಇಲ್ಲದವಗೆ ಜಗವನು ಸೃಷ್ಟಿ ಪಾಲಿಪಗೆ

ಬೆಟ್ಟಿಲಿಂದಲೇ ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟನೆತ್ತಿದ ಭೀಷ್ಟ ನೀಡಲು ಸುಖ ಪುಷ್ಪವಂದಿತಗೆ ||೩||

ಭಾವಾರ್ಥ: ತನಗೆ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಜನನ ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಂಧನ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ (ಸೃಷ್ಟಿಯು ಇಲ್ಲದವಗೆ), ಈ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಸದಾ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ (ಪಾಲಿಪಗೆ) ರಕ್ಷಕನಿಗೆ; ಇಂದ್ರನ ಕೋಪದಿಂದ ಗೋಕುಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತನ್ನ ಕಿರುಬೆರಳಿನಿಂದಲೇ (ಬೆಟ್ಟಿಲಿಂದಲೇ) ಬೃಹತ್ ಗೋವರ್ಧನ ಗಿರಿ-ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಛತ್ರಿಯಂತೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದವನಿಗೆ; ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು (ಅಭೀಷ್ಟ) ಈಡೇರಿಸಿ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ, ದೇವತೆಗಳ ಸುಖ-ಪುಷ್ಪಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ಸದಾ ವಂದಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಹರಿಗೆ ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.

4. ನಾಲ್ಕನೇ ನುಡಿ

ನಂದಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮಂದಜಾಕ್ಷಿಯರಲ್ಲೆ

ಒಂದೊಂದು ಆಟಗಳಾಡಿ ಸುಖವನಿತ್ತ ನಂದ ಬಾಲಕನಾದ ಇಂದಿರೇಶನಿಗೆ ||೪||

ಭಾವಾರ್ಥ: ನಂದಮಹಾರಾಜನ ಮನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿನ ಮಂದಗಾಮಿ ಹಾಗೂ ಚಂದದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಯುವತಿಯರಾದ (ಮಂದಜಾಕ್ಷಿಯರಲ್ಲೆ/ಗೋಪಿಯರಲ್ಲೆ) ಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ದಿವ್ಯ ರಾಸಲೀಲೆಗಳನ್ನು (ಒಂದೊಂದು ಆಟಗಳಾಡಿ) ಆಡಿ ಅವರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸುಖ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ, ನಂದಬಾಲಕನೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ನನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ "ಶ್ರೀ ಇಂದಿರೇಶನಿಗೆ" (ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ) ಭಕ್ತಿಯ ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

***